Wyniki badań przeprowadzonych na podstawie danych z poprzedniej edycji Wieloośrodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludności, realizowanej w latach 2013-2014 (WOBASZ II) oraz dalszych analiz epidemiologicznych Narodowego Instytutu Kardiologii (NIKARD-PIB) z 2025 roku pokazują, że mężczyźni, którzy żyją w związkach małżeńskich, są ponad trzykrotnie bardziej narażeni na nadwagę i otyłość niż ich nieżonaci rówieśnicy. Co ciekawe, u kobiet nie zaobserwowano podobnej zależności. Nie jest to jednak zachęta do życia w samotności. Przeciwnie, wobec złej sytuacji demograficznej Polski, takie badania pozwolą nam skierować więcej uwagi na faktyczny problem. Czyli pomogą zaadresować celowane działania profilaktyczne i edukacyjne do żonatych mężczyzn, zagrożonych nadwagą i otyłością. Celem tych działań jest poprawa jakości życia, a pośrednio wsparcie związków i może w jakimś stopniu skłonienie do pozytywnej decyzji o posiadaniu dzieci. Ale po kolei, najpierw niech przemówią naukowe dane.

Co mówią liczby?

Badanie WOBASZ II objęło 6170 osób obu płci, z czego w 2025 r. pogłębionej analizie epidemiologicznej poddano dane dotyczące grupy 2405 osób w średnim wieku około 50 lat. Wśród mężczyzn pozostających w związku małżeńskim ryzyko nadwagi było 3,2 razy większe niż u tych, którzy nie mieli wówczas żony. Analiza wykazała również, że wraz z wiekiem wzrasta prawdopodobieństwo przyrostu masy ciała – u mężczyzn każdy kolejny rok życia zwiększa ryzyko nadwagi o 3%, a otyłości o 4%. U kobiet wartości te wynoszą odpowiednio 4% i 6%, jednak to stan cywilny u mężczyzn wydaje się kluczowym czynnikiem wpływającym na ich wagę.

Dlaczego małżeństwo sprzyja nadwadze?

Eksperci z NIKARD-PIB zwracają uwagę na kilka potencjalnych przyczyn tego zjawiska. Mężczyźni w związkach małżeńskich częściej prowadzą mniej aktywny styl życia – rezygnują z regularnych ćwiczeń, jedzą większe porcje i spożywają bardziej kaloryczne posiłki. Wiele badań sugeruje również, że zmniejszenie presji związanej z koniecznością „bycia atrakcyjnym” po ślubie może prowadzić do zaniedbania zdrowych nawyków.

– Nadmierna masa ciała prowadzi do rozwoju ponad 200 różnych chorób, w tym schorzeń układu krążenia i nowotworów. Otyłość jest przewlekłą chorobą o złożonej przyczynowości, wynikającą między innymi z niewłaściwej diety, braku ruchu, predyspozycji genetycznych czy stresu. Z punktu widzenia naszych najnowszych badań niezwykle ciekawa jest korelacja przyczyn powstawania otyłości u mężczyzn będących w związku małżeńskim – wyjaśnia prof. hab. n. med. Aleksander Prejbisz, kierownik Zakładu Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia NIKARD-PIB.

Kobiety lepiej radzą sobie z wagą?

Analizy wykazały, że w przypadku kobiet nie odnotowano wpływu małżeństwa na masę ciała. Dr inż. Alicja Cicha-Mikołajczyk, kierująca zespołem badawczym, zwraca uwagę na inne czynniki warunkujące nadwagę i otyłość, które mają większe znaczenie w przypadku kobiet – depresję, poziom wiedzy o zdrowym stylu życia oraz większą skłonność do podejmowania działań kontrolujących wagę.

Po co nam takie badania?

Epidemiologiczne badania zdrowotne, takie jak WOBASZ, są kluczowe dla zrozumienia szerokiego spektrum czynników wpływających na zdrowie społeczeństwa. Nie tylko pozwalają one na monitorowanie stanu zdrowia Polaków, ale także ujawniają zależności, które często nie są oczywiste na pierwszy rzut oka. Związek między małżeństwem a otyłością mężczyzn jest tego doskonałym przykładem – wyniki badań mogą wpłynąć na przyszłe strategie profilaktyczne oraz edukacyjne w zakresie zdrowego stylu życia.

Eksperci NIKARD-PIB podkreślają, że nadwaga i otyłość to jedne z kluczowych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Dlatego właśnie powstała koncepcja „10 dla Serca”, opracowana pod kierownictwem prof. dr. hab. n. med. Piotra Dobrowolskiego. Aby wszyscy mogli cieszyć się długim życiem w zdrowiu. „10 dla Serca” obejmuje zarówno parametry zdrowotne, takie jak optymalne ciśnienie krwi, poziom cholesterolu i glukozy, jak i nawyki prozdrowotne, np. zdrową dietę, niepalenie tytoniu, niepicie alkoholu, zdrowy sen, radzenie sobie ze stresem i aktywność fizyczną.

Wyniki badań dotyczących samej otyłości zostaną zaprezentowane podczas Europejskiego Kongresu Otyłości, który w tym roku odbędzie się w Maladze. To dowód na to, że polskie badania mają znaczenie nie tylko lokalnie, ale również w skali międzynarodowej.