O badaniu

Czym jest WOBASZ DZIECI?

WOBASZ DZIECI to pierwsze na taką skalę ogólnopolskie, reprezentatywne badanie epidemiologiczne oceniające stan zdrowia dzieci i młodzieży w wieku 7–18 lat, ze szczególnym uwzględnieniem metabolicznych czynników ryzyka chorób układu krążenia.

Badanie obejmie losowo wybraną próbę uczestników z całej Polski – w tych samych gminach, w których realizowane jest badanie WOBASZ dorosłych. Uczestnicy będą losowani w szkołach na podstawie numerów z dzienników, a udział w badaniu będzie możliwy wyłącznie za zgodą rodzica lub opiekuna prawnego. Badanie jest częścią Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 i realizowane jest na zlecenie Ministerstwa Zdrowia pod nadzorem Narodowego Instytutu Kardiologii.

Metodyka badania została opracowana w oparciu o wcześniejsze edycje WOBASZ oraz doświadczenia z badań pediatrycznych takich jak OLAF (Ogólnopolskie Badanie Nadciśnienia Tętniczego i Otyłości u Dzieci i Młodzieży – OLAF realizowane w latach 2007–2009. Pozwoli to na porównanie wyników oraz stworzenie wiarygodnej bazy danych zdrowotnych polskich dzieci i młodzieży.

Jak wygląda sytuacja w polskiej populacji dzieci i młodzieży?

Dane szacunkowe oraz z pojedynczych regionów w Polsce pokazują, że:

• Nadciśnienie tętnicze występuje u 3–5% dzieci i młodzieży w wieku 0–18 lat. W okresie skoku pokwitaniowego odsetek ten rośnie do 10–13%, częściej u chłopców – nawet do 16% w wieku 18 lat. To porównywalny poziom do częstości nadciśnienia u młodych dorosłych.
• Nadwaga i otyłość dotyczą aż 32,8% chłopców i 25,8% dziewcząt w wieku 7–18 lat. Samą otyłość stwierdza się u 13,5% chłopców i 8% dziewcząt.
• Niska aktywność fizyczna to powszechny problem – w szkołach podstawowych z zajęć wychowania fizycznego zwolnionych jest 4,4% chłopców i 4,7% dziewcząt, a w szkołach ponadpodstawowych już 8,7% chłopców i 13,5% dziewcząt.
• Badania z programu POLKARD Media Junior (2006–2008) wykazały, że jedynie ok. 10% młodzieży w wieku 11–16 lat ćwiczy codziennie, a ok. 66% – 4–5 razy w tygodniu, głównie w ramach lekcji WF. Jednocześnie 20–30% dzieci w Polsce ma zdecydowanie zbyt niski poziom aktywności fizycznej, który spada wraz z wiekiem, szczególnie u dziewcząt. Dzieci i młodzież spędzają przeciętnie 3–4 godziny dziennie przed ekranem urządzeń elektronicznych (telefony, tablety, komputery) w dni powszednie i nawet 5–6 godzin w dni wolne. To proporcja, która budzi niepokój lekarzy i jest uznawana za poważny problem zdrowotny w wielu krajach.

Dlaczego badamy zdrowie dzieci i młodzieży?

• Choroby układu krążenia (ChUK) – takie jak choroba niedokrwienna serca, udary mózgu czy niewydolność serca – są od lat główną przyczyną zgonów dorosłych Polaków, odpowiadając za ponad 40% wszystkich przypadków śmierci. Choć objawy kliniczne pojawiają się najczęściej w wieku dorosłym, badania naukowe potwierdzają, że proces chorobowy zaczyna się dużo wcześniej – już w dzieciństwie i okresie młodzieńczym.
• Czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie tętnicze, otyłość czy zaburzenia gospodarki lipidowej, często rozwijają się przez lata, nie dając wyraźnych objawów. Wczesne wykrycie i odpowiednia interwencja pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań w przyszłości.

Cele badania

• Ocena skali występowania głównych czynników ryzyka chorób układu krążenia w populacji 7–18 lat, w tym zaburzeń metabolicznych.
• Porównanie danych pomiędzy województwami i określenie różnic regionalnych.
• Utworzenie Biobanku próbek krwi uczestników, co umożliwi dalsze badania nad czynnikami ryzyka i predyspozycjami genetycznymi.
• Zapoczątkowanie cyklicznych pomiarów (co ok. 5 lat) w celu monitorowania skuteczności działań profilaktycznych w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia.